|KIẾN THỨC| TOÀN TẬP VỀ TOKENOMICS VÀ CÁCH ĐỌC VỊ TOKENOMICS CỦA MỘT DỰ ÁN

tokenomics

Đánh bạc mà có kiến thức thì gọi là đầu tư – đầu tư không có kiến thức thì gọi là đánh bạc”Edward O.Thorp 

Đây là một câu nói rất nổi tiếng được lưu truyền trong giới đầu tư ở bất kỳ mảng nào, đầu tư Crypto cũng vậy, nó cũng giống như một ván bài có đầy đủ các bên tham gia: Builder/Developer, Market Maker, Venture Capitals, và các nhà đầu tư nhỏ lẻ (là chúng ta).

Không cần phải nói ra thì chắc các bạn cũng biết xác suất để WIN tại “Money Game” này của những “cá con” như chúng ta là bao nhiêu rồi ha.

Và để tăng xác suất này lên, biện pháp tốt nhất là các bạn phải hiểu cách mà Token của 1 dự án đang vận hành, hay còn gọi tắt là TOKENOMICS.

 

TOKENOMICS LÀ GÌ?

Tokenomics là một thuật ngữ được ghép từ hai từ Token (tiền mã hóa) và Economics (Kinh tế học), có thể hiểu nó là nền kinh tế của tiền mã hóa với các đặc điểm về cung cầu của tiền mã hóa như tạo, quản lý, khóa/xả, đốt,…

 

CÁC CÁCH PHÁT HÀNH MỘT ĐỒNG COIN/TOKEN

  • Fair Launch – là một hình thức phát hành công bằng và sẽ được bán Max Supply vào cùng 1 thời điểm, không hề có các vòng private sale, public sale….=> không có Allocation. Ví dụ như: Bitcoin (nhưng nó vẫn giữ lại một ít để cho đào), Raca, Dogecoin,…
  • Pre-minted – hầu hết các đồng coin/token hiện giờ đều sẽ phát hành theo hình thức này với các vòng Seed sale, Series A/B , Private sale, IDO,…

 

CÁC YẾU TỐ TẠO NÊN TOKENOMICS

  • Coin/Token Supply

+ Circulating Supply – số lượng coin/token đang lưu thông trên thị trường

+ Total Supply – tổng số lượng coin/token đang lưu thông + đang bị khóa – số lượng bị burn, sẽ có 2 trườg hợp:

  – Cố định – được đội ngũ phát triển thiết kế sẵn sao cho phù hợp với cơ chế vận hành nhất.

  – Không cố định – bị thay đổi do một số hoạt động của dự án như bị tăng dần do được mining ra thêm, giảm dần do bị burning, hoặc thay đổi “xập xình” do cơ chế Issue-Burn (chủ yếu xảy ra ở các stablecoin).

+ Max Supply – Số lượng coin/token tối đa có thể tồn tại (bao gồm cả đnag lưu thông, bị khóa và được mint ra thêm trong tương lai).

-> Market cap: Giá hiện tại x Circulating Supply

-> Fully Diluted Valuation (FDV): Giá hiện tại x Total Supply

  • Token Governance

Token Governance là những Coin/Token Quản trị, hiện trên thị trường có khoảng 17.514 coin/token, được chia ra làm 2 loại:

+ Decentralized – là những coin/token có cơ chế quản trị 100% do cộng đồng quyết định như Bitcoin, Ethereum,… 

+ Centralized – là những coin/token được một tổ chức đứng đầu quản trị, thường sẽ là các dự án Full-backed stablecoin như Tether, TrueUSD, các token của sàn giao dịch như Huobi, FTX,..

  • Token Allocation

+ Team & Advisors, bao gồm Founder, Developer, Marketer, Advisor,.. – thường sẽ rơi vào 20% là lý tưởng hoặc ít hơn, không nên vượt quá 30%.

+ Reserve: là một khỏang dành riêng ra để làm quỹ phát triển dự án – thường chiếm khoảng 20-40%.

+ Seed/ Private/ Public Sale: là các xuất bán dành cho các quỹ đầu tư tiềm năng với mức ưu đãi hơn so với khi được list lên sàn – các bạn nên xem xét những backer/partner đó có đủ tiềm lực về tài chính và khả năng hỗ trợ dự án về phát triển sản phẩm cũng như marketing hay không.

+ Token Release: là thời gian trả các token ra bên ngoài thị trường – 1 dự án tốt thường sẽ block và trả dần từ 1-3 năm, số năm càng nhiều thì càng cho thấy đội ngũ tâm huyết với dự án, nhưng không nên quá 5 năm vì thị trường crypto còn khá mới và biến động, những dự án có tầm nhìn dài hạn như vậy cũng được xem là đầu tư mạo hiểm.

Ngoài ra, vẫn có 1 số dự án không lock luôn, trả ngay lập tức cho nhà đầu tư nhưng vẫn cực kỳ chất lượng như Octopus ma không có ai có nhu cầu xả vì nó thực sự tốt.

+ Airdrop/Retroactive: là hình thức phát một lượng nhỏ token để tiếp cận đến các nhà đầu tư và trader – thường chiếm 1-2%.

+ Liquidity Mining: là một hình thức mới nhưng hot hit nhất dạo gần đây, là phần thưởng dành cho Liquidity Provider (các nhà cung cấp thanh khoản), hoặc farming trên các giao thức Defi.

  • Token Use Case – các trường hợp sử dụng token

+ Phí giao dịch (Transaction fee) – người dùng cần phải trả phí cho các Validator để họ xác nhận giao dịch cho mình. 

+ Staking – tương tự như việc gửi lãi suất ngân hàng với lãi suất thả nổi, người nắm giữ token sẽ được phân phối thêm token như phần lãi => giúp giảm đi áp lực bán -> tạo động lực để tăng trưởng.

+ Farming (Liquidity Mining) – cung cấp thanh khoản cho các giao thức Defi để nhận native token của dự án.

+ Governance – các token holder có thể đề xuất, biểu quyết cho dự án các vấn đề liên quan đến phí giao dịch, tốc độ release token,..

+ Một số quyền lợi khác như Launchpad….

 

CÁC MÔ HÌNH TOKENOMICS

  1. Lạm phát (Inflationary) – xảy ra khi token được sản xuất liên tục mà không có nguồn cung tối đa, điều này sẽ giúp duy trì giá trị của đồng coin/token và khích lệ sự tham gia  đầu tư và sử dụng.

Một số hình thức tiêu biểu: Staking, Farming, Mining

  1. Giảm phát (Deflationary) – lượng cung lưu hành được kiểm soát thông qua các cơ chế như Burning, Halving – 4 năm sẽ có 1 lần, cứ mỗi lần đào thì sẽ giảm 50% số lượng (là hình thức kiểm soát lạm phát của Bitcoin).

Ngoài ra thì Defi nở rộ cùng với các dApps mọc lên như nấm cũng sẽ giúp một lượng lớn token nền tảng bị khóa -> tạo được sự khan hiếm, nhưng nó sẽ phát triển theo hai chiều hướng:

+ nếu nhu cầu tăng + lượng cung khan hiếm -> giá trị tài sản sẽ tăng

+ nếu các nhà đầu tư chỉ hold và để im, không sử dụng -> giá trị tài sản sẽ giảm.

  1. Một số mô hình khác như Duel-Token hay Asset-backed…

 

ĐỌC VỊ TOKENOMICS CỦA 1 DỰ ÁN

  1. Check các thông số về coin/token Supply trên Coinmarketcap

(Nếu bạn chưa biết cách check có thể xem lại “bí kíp tìm thông tin coin/token”: tại đây).

  1. Check cách phát hành Token của dự án, nếu 

  2. Check về Allocation của dự án như Diversity đã đề xuất ở trên

  3. Check lịch Vesting/ Token Release – lịch trả token của dự án để lựa chọn thời điểm và entry thích hợp, tránh vào ngay lúc trả token để bị ăn xả vào đầu các bạn nhé ^^ (thường trước khi trả token cho các vòng lớn, giá token sẽ được bơm lên trước khoảng nửa tháng đến 1 tháng để tiện cho việc xả, nhưng không phải 100% đều là vậy, các bạn cũng có thể lưu ý vấn đề này).

  4. Check Token Use Case và đối chiếu chiếu với định hướng dự án xem đã hợp lý hay chưa, có thu hút được end-users tham gia hay không….

  5. Check xem dự án có cân bằng được 2 yếu tố lạm phát và giảm phát không.

Hy vọng bài viết này sẽ bổ ích cho việc đưa ra quyết định đầu tư cho các đồng chí nhà Diversity, và đừng quên ghé thăm vào thứ 3,6 hàng tuần để biết thêm nhiều bí kíp chất lượng để tồn tại tại thương trường Crypto!